Thế nào là một bài thơ hay


THẾ NÀO LÀ MỘT BÀI THƠ HAY :

Tác Giả VŨXUÂN TRẦN ĐÌNH NGỌC


Cùng bạn đọc và cùng thi hữu chia sẻ 
1. Thử Tìm Hiểu Thế Nào Là Một Bài Thơ Hay
Người ta đã bàn luận nhiều về đề tài:”Thế nào là một bài Thơ hay?”. Người thích bài này, kẻ ưa bài kia, thật khó mà định nghĩa thế nào là một bài Thơ hay, nhưng hầu như tất cả mọi người đều đồng ý Thơ là tuyệt đỉnh của Văn chương, Thơ ít chữ nhưng nói nhiều hơn văn xuôi và vì vậy không phải ai cũng làm được một bài thơ hay, dù có nhiều kẻ suốt đời nặng lòng với Thơ.
  Người viết bài này hoan nghênh tất cả các bài Thơ do nhiều tác giả khổ công sáng tác, 


TÓM TẮT
  Một bài Thơ hay phải hội đủ ba yếu tố: Lời hay, Ý đẹp, và Truyền cảm. Có cả ba yếu tố thiết yếu này, người ta gọi tắt là một bài thơ hay, một bài thơ có hồn. Khi thi sĩ cảm hứng, tứ thơ tuôn tràn, hồn thơ lai láng. Chính kẻ viết bài này, có nhiều lần bút không kịp ghi tứ thơ trên giấy, phải dùng những chữ viết tắt mà chính tác giả mới đọc được, ghi vội ra vì nếu để giây phút đó qua đi, sẽ không thể hoặc khó có thể làm được bài đã định. Sau giây phút “xuất thần” đó, bây giờ mới thong thả coi lại bài thơ từ đầu tới cuối và chỉnh những từ không vừa ý. Thường chỉ chỉnh sơ sài, dăm ba từ bị thay thế cho thích hợp, nhưng cái cốt lõi đầu tiên, cái khung, cái hồn của bài thơ thì không bao giờ thay đổi, bởi nó đã hay hoặc vừa ý (với chính nhà thơ.)
  Thi sĩ phải có hứng sáng tác, thơ mới hay. Hứng là cái sáo diều hoặc sợi dây đàn treo trong không gian, một làn gió nhẹ thổi qua đủ làm nó phát ra thanh âm. Tâm hồn thi sĩ cũng ví như cái sáo hoặc sợi dây đàn đó, một ý tưởng mới, một cảm nghĩ mới, một sự việc mới xảy ra trước mắt khiến nhà thơ muốn dùng bút ghi lại sự việc hoặc những cảm nghỉ của mình trong khi người không có tâm hồn thi sĩ, không để ý tới sự việc xảy ra, cũng không có những cảm nghĩ mà nhà thơ có. Ðó chính là “Cái sáo hoặc sợi dây đàn” của thi sĩ. Nó vô cùng bén nhạy nên thi sĩ mới có hứng thơ. Với nhà văn, hứng viết văn cũng tương tự thế. Do đó, chúng ta phân biệt hai loại, nếu ghi thường: văn xuôi; nếu ghi có vần điệu tiết tấu: Thơ. Cả hai đều là văn chương, tuy co những nét đặc thù khác hẳn nhau.Từ đó ta thấy, thơ hay là thơ có thể học thuộc lòng một cách dễ dàng. Một học sinh có trí nhớ trung bình chỉ cần ngâm nga hai bài thơ của cụ Nguyễn Khuyến và bà huyện Thanh Quan nói ở trên vài lần là thuộc lòng. Thơ đọc trúc trắc, khó hiểu, vô nghĩa, không dễ dàng học thuộc, chắc chắn không phải thơ hay. Cũng nên lưu ý, thơ đọc trúc trắc chính vì tác giả của nó không am tường luật bằng trắc hoặc không sử dụng đúng qui luật bằng, trắc và vần.
Thơ là văn xuôi đã gạn lọc, cô đọng lấy phần tinh tuý sâu sắc của văn chương nên Thơ phải súc tích và truyền cảm nghĩa là gây được sự xúc động, xao xuyến từ tác giả sang người đọc.
  Người đọc phải có được sự rung động của tác giả , dù cường độ kém hơn, mới được gọi là thơ hay. Thơ đọc lên trơ trơ trích trích, không chuyển động được một “thớ thịt đường gân” nào của người đọc, đó là Thơ kém giá trị. Ngưòi ta đọc Chinh phụ ngâm mà tưởng rằng mình là người chinh phụ, có chồng sắp ra ngoài quan ải đánh giặc, giữ nước. Người ta đọc Cung Oán mà cứ ngỡ mình là người cung phi bị thất sủng, nhà vua không đoái hoài tới.
  Ðó là sự thành công của tác giả.
Ai cũng có thể sáng tác và trở thành thi sĩ, nếu:
  Yêu thơ, đọc nhiều thơ, học thuộc thơ kiểu mẫu, thơ hay, chất Thơ ngấm vào trí óc giống như chất bổ ngấm vào thân thể, chúng giúp cho nhà thơ rất nhiều. Tuy vậy xưa kia đã có những người thuộc lòng cả cuốn truyện Kiều, cả cuốn Nhị độ Mai hay Bích câu kỳ ngộ nhưng vẫn không thể sáng tác Thơ.
  Có thiên khiếu về Thơ. Có sự rung cảm, xúc động sâu xa như sợi dây đàn hoặc cái sáo trong không gian như đã nói ở trên.
  Có vốn liếng nhiều về từ ngữ để sử dụng khi cần diễn dịch một ý tưởng thành lời nói, chữ viết, nhất là thành Thơ. Thơ tiếng Việt rất cần danh từ Hán - Việt.
  Nắm vững các niêm, luật (bằng, trắc, vần) và các thể Thơ. Dùng chúng như những cái chìa khóa dẫn đường vào việc sáng tác Thơ.
  Tuân theo các niêm, luật đó ngoại trừ Thơ tự do. Tuy nhiên, dù là Thơ tự do, nó vẫn không phải văn xuôi, vẫn cần một sự sắp xếp ý, lời và vẫn cần vần khi có thể cho câu thơ nhịp nhàng, cân đối.
  Ðể bạn đọc hiểu thêm, xin nói như thế này. Có những nhà văn viết văn khá hay, nổi tiếng nhưng chính những nhà văn đó nói họ không thể sáng tác Thơ mặc dù chữ nghĩa đầy đầu.
  Ngược lại, có những thi sĩ không thể viết truyện, viết bình luận, nghĩa là văn xuôi.
  Bởi như đã nói, tuy cùng là văn chương nhưng chúng hoàn toàn khác biệt về phương diện sáng tác. Lại cũng khác biệt về phương diện thưởng thức. Cũng cần nói thêm, khi đã không có trình độ thưởng thức thì bài nào cũng như bài nào, vàng thau lẫn lộn, bị đánh giá như nhau. Trình độ thưởng thức chính là những kiến thức thu thập được trong lãnh vực Thơ, nó chính là những bước căn bản đầu tiên đưa đến sự sáng tác Thơ nếu có hứng sáng tác.
  Luận bàn về Thơ, chục pho sách cũng không đủ nói hết. Ðể kết thúc bài mạn đàm thiếu sót về Thơ này, xin mời quí bạn đọc một bài Thơ lục bát của tác giả bài này, bài “Chiều Ba Mươi”, thơ vui Tết và bài “Nói với Bút” cả hai đã đăng trên nhiều báo từ năm 1978 và 1992. Bài sau tác giả mượn cây bút để nói lên nỗi lòng của mình.

CHIỀU BA MƯƠI

Vòng tay nhật nguyệt luân hồi

Đem Xuân trở lại nét môi diễm kiều

Lược gương từ giã cô liêu

Nâng niu mái tóc đây chiều ba mươi

Trẻ thơ tươi tắn nụ cười

Ðầu xanh, đầu bạc người người vui lây

Gió ngoài song, lạnh hiên tây

Chiều Xuân thi hứng lúc đầy, lúc vơi

Trong bình đào thắm, mai tươi

Nhìn em muốn hỏi Xuân cười lúc nao?

Giang tay bồng nhẹ Xuân vào

Môi son má phấn: Mai, Ðào hay em?

  
NÓI VỚI BÚT

Bút ơi ! Yêu bút thiết tha

Bút theo ta chạy ta bà khắp nơi

Mùa Xuân rừng núi rong chơi

Miền quê, thành thị khắp nơi ra vào

Hạ về bút lắm xôn xao

Biển giông bão nổi ào ào chớm Thu

Mùa Ðông bút có sương mù

Có đôi chim gáy gật gù sớm mai

Ðường đời lắm nẻo chông gai

Bút cùng ta luận một vài điều hay

Cường quyền bút chẳng run tay

Bút mong Dân tộc những ngày sáng tươi

Chán đời vẫn hé môi cười

Ta cùng với bút một đời bên nhau

Vì ta bút trải tình sâu

Vì ta nên bút giãi dầu nắng mưa

Lòng ta bút hiểu hay chưa ?

Thơ là tuyệt đỉnh, tuyệt đích của văn chương. Sáng tác Thơ khó khăn hơn chơi Lan, chơi Bonsai, đánh cờ tướng, uống trà v.v... vì nghề Thơ cũng lắm công phu, không phải chỉ thích Thơ rồi nhảy vào làm Thơ mà Thơ hay được. Tuy nhiên, nếu đã có hồn Thơ tức dễ xúc động trước những biến đổi, nghịch cảnh của cuộc đời, rồi trau dồi kĩ năng về Thơ, làm nhiều bài Thơ, nghe ý kiến trung thực của bạn đọc và thân hữu, nhất là những người sành Thơ thì việc sáng tác Thơ cũng tiến bộ vậy
 VŨXUÂN TRẦN ĐÌNH NGỌC

Khai bút

Giao thừa là phút thảnh thơi
Lặng im nghe tiếng đất trời hôn nhau
Pháo mừng ràn rạt bờ lau
Nổ tung ngũ sắc tràn màu trời xuân
Bút thần qua cửa ghé chân (1)
Gợi nguồn cảm hứng nảy vần bên tai
Nén hương thơm ngát sân ngoài
Chờ thơ cùng với Thần Tài dạo chơi...


(1) Sắp đến giao thừa, tôi mở cửa ra bờ hồ xem pháo hoa, vô tình nhặt được một cây bút ngay cửa nhà mình, còn tinh tươm và nghĩ rằng sẽ dùng nó viết bài thơ khai bút. Viết xong bài thơ trên thì hết mực, không thêm được một chữ nào nữa. Tôi nghĩ đây âu cũng là điều vui, mở đầu cho một năm mới phải không các bạn?...

Tình Xuân



Làm sao nói hết chữ yêu
Quê hương là chốn nâng niu đời mình
Từ thai nghén đến trưởng thành
Ánh trăng ngọn gió, ngọt lành thân quen
Cầu ao mỗi buổi chiều lên
Bờ tre gốc rạ đã chen vào đời
Cốm xanh thơm ngọt tháng mười
Khoai ngô đỗ lạc đỏ trời tháng năm
Tình đầu từ thủa xa xăm
Găm vào nõi nhớ trăm năm không mờ
Quê nghèo nuôi tự ấu thơ
Tình Xuân ấm áp đợi chờ mênh mang...

Đêm Rừng Thông

( Kỷ niệm 45 năm ra trường )

Bến xe bên lề Thị Xã (1)
Một chạp giá buốt căm căm
Hai đứa chung chăn chiên mỏng
Chung nhau một mảnh giường nằm.

Gió lùa chui qua chân vách
Len vào cứa cắt thịt da
Quán trọ liêu xiêu lá cọ
Vẫn gọi nơi đây là nhà.

Tốt nghiệp em tôi ra trường
Ngày mai phải đi miền núi
Gia buốt suốt đêm không vội
Ngoài đồi gió thổi thông reo.

Qua đêm Rừng Thông kỷ niệm
Một thởi bom đạn trong đời
Ngày mai phải đi Quan Hóa
Lửa tình nhớ mãi khôn nguôi...


(1) Bến xe Rừng Thông của Thanh Hóa cách Thị Xã 6 km 1970



Thềm Xuân


Gió Xuân đã hẹn cỏ gà
Thanh minh ấm áp tươi da xanh màu
Cải vàng kết hạt thâm nâu
Thềm Xuân chờ đợi bấy lâu nhụy vàng.

Chờ người lữ khách lang thang
Dạo xuân trẩy hội rộn ràng cùng ai?
Gót hồng khăn áo quàng vai
Du Xuân hưởng lộc hoa cài tóc mây.

Bướm vàng bay khắp đó đây
Tìm nguồn mật ngọt chứa đầy trong hoa...

Sướng khổ đổi ngôi

Ngày xưa ai sướng
thịt cá lu bù
ai khổ như tù
rau dưa suốt tháng.

Bây giờ đổi dạng
ai sướng rau cà
thịt cá nhởn nha
hóa ra lại khổ.

Rau xanh vừa độ
sức khỏe dẻo dai
thịt cá lai rai
tăng cân mỡ máu!

Ngồi vào bàn nhậu
kiêng mỡ kiêng đường
chớ có coi thường
bệnh tình nan giải...

Mưa Xuân

(Sửa từ bài "Mưa đêm" đã đăng )

Mây chiều rủ bạn qua sông
Làm mưa nhẹ ướt cánh hồng làng hoa

Gió đưa mưa tới hiên nhà
Hạt rơi - rơi cả tiếng gà canh hai

Mưa dầm làm lạnh thân ai
Trăng đi đâu để cành mai ướt đầm?

Gió bay phủ hạt lâm thâm
Mưa nhiều ướt cả tay cầm tơ vương...


(Bài được đăng trên Văn Nghệ xây dựng.)


Thơ Đỗ Thị Anh Thư

Thưa bạn đọc.
Tôi lướt qua Thi Đàn gặp bài "Trăng ốm" rất hay của Đỗ Thị Anh Thư. Xin phép tác giả cho đăng lại trên trang cá nhân này để mọi người cùng chia sẻ. Rất mong tác giả và bạn đọc lượng thứ.

TRĂNG ỐM

Tác giả:
Thể loại thơ:
Thời kỳ thơ:
Nội dung thơ:

Trăng đang ốm, trùm chăn mây trắng toát
Sốt rét run tuôn từng giọt sương sa
Trăng nằm trên giường bệnh dải Ngân Hà
Bác sĩ Gió la đà sang thăm khám
Trời đêm nay vắng trăng buồn ảm đạm
Ánh sáng mờ, Sao dõi mắt xa xăm
Cỏ cây ngơ ngác nhớ những đêm rằm
Trăng lộng lẫy duyên thầm trao nhân thế
Bác Sĩ Gió khám Trăng xong, liền kể
"Bởi tương tư nên Trăng ốm thế này,
Thuốc kê rồi, toàn những vị rất hay,
Nhưng phải có bàn tay Sao kỳ diệu!"
Sao đa tình còn đong đưa ngọn Liễu
Để Trăng buồn, Trăng ốm yếu, cô đơn
Trăng ghen tuông nên Trăng mới dỗi hờn
Sao về lại, Trăng khỏe hơn rồi đấy!
Tình Trăng - Sao luyến lưu từ thuở ấy
Không xa rời - Chẳng chia cách đôi nơi
Trăng yêu Sao, yêu mãi đến trọn đời
Sao nhớ nhé, đừng làm Trăng buồn nhé!

Tết - Xuân

Trời trở lạnh thêm mưa dầm ướt áo
gió chăng mây ảm đạm kín hiên nhà
rét ngọt về thêm khô héo làn da
chân nứt nẻ báo hanh khô sắp hết.

Người lo toan bao bộn bề trước tết
cây ngoài vườn nuôi mầm nụ đón xuân
tết qua đi quay lại biết bao lần
xuân mới đến rồi trở về xuân cũ.

Vòng nhật nguyệt cứ quay quanh vũ trụ
người và cây thay đổi đến bao giờ?
hoa trên cành tô đậm nét hoang sơ
cho quả chín trả ơn người chăm bón.

Xuân mới đến lòng người càng chộn rộn
pháo hoa tung cánh đẹp ở lưng trời
đã mở đầu một năm mới vui tươi
đàn em nhỏ tung tăng mừng tết mới...

Tâm sự cùng Chu Long

Nhà thơ Chu Long


 ... Có chi mà giận đùng đùng
Về quê quên hết bạn cùng yêu thơ
Những lời góp ý đơn sơ
Điều hay cảm tạ, điều ngờ bỏ qua
Thơ Chu Long rất hay mà
Bạn thơ như vậy sao ta dứt tình?...



Trong giới văn chương thường xẩy ra đố kỵ nhau. Thi đàn cũng vậy. Nhưng điều gì là chính thì ta tiếp thu, điều gì không cảm nhận được thì ta phớt lờ, để tâm làm gì. Có như vậy mới nhẹ lòng, tạo niềm vui để yên tâm sáng tác.
Chúc Chu Long luôn khỏe.

Sành

( Thơ vui )

Sành làm là các nghệ nhân
Sành nói đích thị là dân truyền hình
Diễn viên sành điệu, sành tình
Sành lỗ lãi ắt phải dành doanh nhân
Sành ăn du lịch góp phần
Sành phê kẻ nghiện mỗi lần lên cơn
Sành hứa quan về nông thôn
Sành bớt xén chẳng ai hơn quan nhà (1)...

Mấy lời tạm gọi nôm na
Chữ sành cao quý cũng ba bảy đường!...


(1) Quan xã.

Cảm tác ảnh



Một chiều ra cạnh bờ đê

Ngắm đàn cò trắng bay về phương xa

Giữa đường hái một bông hoa

Hòa vui cùng bạn cỏ gà cỏ may

Chân trần bỏ dép bỏ dày

Thả hồn thơ mộng em say tình chờ...

Thơ Quang Nguyễn

 Thưa bạn đọc:

Bạn Quang Nguyễn ( Nguyễn Thành Quang ) ở Sài Gòn gửi cho tôi trên 40 bài thơ. Do thời gian có hạn tôi xin trích 3 bài đăng trên trang thơ này. Cám ơn Quang Nguyễn đã nhiệt tình sáng tác và gửi bài, tôi sẽ đọc thêm và giới thiệu cùng bạn đọc những vần thơ mới của tác giả.



CÀ PHÊ ĐEN


Dường như trái đt chng còn ai
Não n bun v vi chàng trai
Tàn thu
c rng ly cà phê ti
Ch
ơi vơi su đếm những u hoài

D
ường như trăng khóc trên sân lu
Ch
Hng đi vng bun càng lâu
Cà phê đen không đ
ường nên đng
Th
u tn lòng thc sut canh thâu .

HOA GIẤY

...Em lấy chồng xứ lạ
Hoa giấy rơi đầy sân
Đâu bóng xưa ai quét?
Anh nhói tim bao lần.

Ôi mùa thu năm cũ
Dạt dào trong nhớ nhung
Hoa giấu bao kỷ niệm
Chạy quanh chơi trốn tìm... 

 


THƯ EM
Đêm nay trời trở gió
Thổi lạnh về miền xuôi
Rét hồn ta ngậm ngùi

Nhớ cô nhân tình nhỏ

Lá thư em vừa gởi
Thơm mùi giấy trinh nguyên
Nghiêng nghiêng nét chữ mới
Ấm lòng một đêm huyền

Ở quê nhà em dặn
” Nhớ mặc thêm áo choàng
Cái đông dài bất tận
Dễ cảm khi gió sang “

Phương xa em có biết
Anh chỉ muốn về nhà
Nhớ em niềm tha thiết
Trong mỗi độ đi xa

Đêm nay trăng sáng quá
Ló dạng ngoài sơn khê
Một mai anh sẽ về
Khi nào mùa xuân nở .

Suy ngẫm

Tự cho mình là người thông thái
phê phán khen chê khắp cả làng
ông nọ ngu lâu bà kia dại
dùng lời phét lác để khoe khoang...

Ta đây uyên bác chứa đầy đầu
tiếng Anh tiếng Pháp nói làu làu
mấy bố chỉ dăm câu tiếng Việt
hỏi rằng kiến thức đến từ đâu?...

Lại nữa ông kia là tiến sĩ
đề tài trong nước dễ như cho
chưa thi đã góp tiền chống trượt
hỏi ai không đỗ có là bò!...

...

Khen chê kiểu ấy vẫn còn nhiều
tiếc là lợi lộc chẳng bao nhiêu
mắt đã quáng gà nhìn không tỏ
sẵn máu ăn thua vẫn cứ liều!

Mỗi nước đều có riêng pháp luật
mọi lời đề đạt phải đàng hoàng
góp ý chân thành ai cũng quý
hay gì chửi đổng bứa cành ngang.

Nhân dân mong muốn luôn ổn định
được sống an vui cảnh thái bình
đất nước hùng cường và vững mạnh
diệt trừ tham nhũng sẽ phồn vinh...

Em thôi giả đò

Khen ai sao khéo giả đò
hỏi nàng mượn thúng nàng cho mượn sàng
ngày hè trời nắng chang chang
mà nàng đã vội khăn quàng áo tơi.

Hỏi nàng có chốn có nơi?
nàng lại trả lời em đã một con
mẹ cha nghe vậy hỏi dồn
bạo mồm bạo miệng chồng con bao giờ?

Hỏi cô chỉ thấy giả vờ
kiên trì ngồi lại duyên cơ thế nào?
trả lời em chả làm sao
thử xem anh có tâm giao thực lòng?...

Mời anh ở lại được không?
thưa với cha mẹ  xin cùng thành đôi
thương nhau chín bỏ làm mười
tình yêu đã gặp em thôi giả đò...